De douanier van het Nederlandse bedrijfsleven

Claartje Bulten van het Van der Heijden Instituut zocht een illustratie voor het symposium over de verschijning van het Handboek Investeringstoetsing. Een beeld dat het boek zichtbaarheid gaf op LinkedIn en als openingsslide kon dienen bij de presentatie.

De Wet Vifo geeft het Ministerie van Economische Zaken de bevoegdheid om overnames van vitale bedrijven te toetsen aan de nationale veiligheid. Juridisch, geopolitiek, actueel. Visueel een lastig onderwerp — de clichés liggen op de loer.

We begonnen bij het verzinnen van een passende metafoor. Eigendom versus zeggenschap: de wet trekt die twee uit elkaar. De overheid grijpt in op zeggenschap zonder het eigendom aan te tasten. Dat is juridisch interessant, maar visueel al snel vaag of generiek. Een gebroken ketting of een onderbroken lijn. Te weinig verhaal.

We probeerden het geopolitieke frame: nationale soevereiniteit onder druk, een grens die zichtbaar wordt op het moment dat iemand eroverheen wil stappen. Sterker, maar nog steeds te conceptueel voor LinkedIn. Nog een poging: de bevroren handtekening, een transactie in de pauzestand. Inhoudelijk op zich juist, maar vroeg te veel uitleg. En de puppet master met touwtjes was te overdreven, te cliché, niet passend.

We gooiden het over een andere boeg: want wat gebeurt er eigenlijk? Een buitenlandse investeerder wil (deels) eigenaar worden van een Nederlands bedrijf. De overheid zegt: wij kijken even mee. De overheid beslist wat er binnenkomt. Dat is een douanier. Niet als metafoor voor macht of dreiging, maar als het alledaagse beeld van een instantie die beslist wie er doormag. Iedereen kent het gevoel van de rij, de stempel, de bureaucratie.

De rij investeerders met koffertjes met vlaggen erop vertellen het verhaal en de geopolitieke dimensie. Het BTI-bordje op het douanehuisje is voor wie het kent een herkenningsmoment. Op de achtergrond: windmolens, een drone, vitale infrastructuur. Nederland als het te beschermen object.

Joost tekende het in de kleuren van de boekomslag: aubergine en grijstinten. Herkenbaar als onderdeel van de reeks, zonder de omslag te kopiëren.